സത്യത്തേക്കാൾ വികാരങ്ങൾക്കും വ്യക്തിപരമായ വിശ്വാസങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന സത്യാനന്തര കാലഘട്ടം മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ ആശയവിനിമയരീതിയെ അടിസ്ഥാനപരമായി മാറ്റിമറിച്ചിരിക്കുന്നു. ഒരിക്കൽ ഗോസിപ്പായും അനൗദ്യോഗിക സംഭാഷണമായും നിലനിന്നിരുന്ന അപവാദം ഇന്ന് ആഗോളതലത്തിൽ തന്നെ സംഘടിതമായ ഒരു വ്യവസായമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വേഗത, സോഷ്യൽ മീഡിയയുടെ വ്യാപ്തി, ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസിന്റെ ഇടപെടൽ എന്നിവ ചേർന്നപ്പോൾ സത്യവും അസത്യവും തമ്മിലുള്ള രേഖ മങ്ങിയിരിക്കുകയാണ്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ലോകം, ഇന്ത്യ, കേരളം എന്നിങ്ങനെ വിവിധ തലങ്ങളിൽ അപവാദ വ്യവസായത്തിന്റെ രൂപഭേദങ്ങളും അതിന്റെ സാമൂഹികമനഃശാസ്ത്ര പ്രതിഫലനങ്ങളും ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ആഗോളതലത്തിൽ misinformation, disinformation എന്നീ പ്രതിഭാസങ്ങൾ വെറും വിവരവിനിമയത്തിലെ തെറ്റുകളല്ല; അവ സാമൂഹിക ശക്തിസംബന്ധങ്ങളുടെ ഭാഗമാണ്. 2025–2026 കാലഘട്ടത്തിലെ ഇതേക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങളും റിപ്പോർട്ടുകളും കാണിക്കുന്നത് വ്യാജവിവരങ്ങൾ മനുഷ്യരെ എത്തിച്ചേരുന്ന വേഗത്തിലും വ്യാപ്തിയിലും സത്യത്തെക്കാൾ മുന്നിലാണ് എന്നതാണ്.
സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളുടെ അൽഗോരിതങ്ങൾ എൻഗേജ്മെന്റ് എന്ന മാനദണ്ഡത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ, ഭയം, ദേഷ്യം, അതിശയനം തുടങ്ങിയ വികാരങ്ങളെ ഉണർത്തുന്ന ഉള്ളടക്കങ്ങൾ കൂടുതലായി പ്രചരിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ ഇക്കോ ചേംബറുകൾ രൂപപ്പെടുകയും ഒരേ ആശയങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് കേൾക്കുന്നതിലൂടെ അവ സത്യമെന്ന തോന്നൽ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ പ്രതിഭാസം മനഃശാസ്ത്രത്തിൽ ‘illusory truth effect‘(ഒരു വിവരമോ വാർത്തയോ ആവർത്തിച്ച് കേൾക്കുകയോ കാണുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ, അത് സത്യമാണോ എന്ന് പരിശോധിക്കാതെ തന്നെ സത്യമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കാനുള്ള മനുഷ്യന്റെ മാനസിക പ്രവണതയാണ്.)എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
മനുഷ്യ മനസ്സിന്റെ ഈ ദൗർബല്യങ്ങളെയാണ് അപവാദ വ്യവസായം കാര്യക്ഷമമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കൺഫർമേഷൻ ബയസ് എന്ന പ്രവണത ആളുകളെ തങ്ങളുടെ മുൻവിധികളെ ശരിവെക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ മാത്രം സ്വീകരിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ തന്നെ ഒരു വ്യക്തി ഏത് രാഷ്ട്രീയമോ മതപരമോ ആയ തിരിച്ചറിയലിൽ നിൽക്കുന്നു എന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചാണ് അവൻ വിശ്വസിക്കുന്ന ‘സത്യങ്ങൾ’രൂപപ്പെടുന്നത്. വികാരങ്ങളുടെ ആയുധവൽക്കരണം ഇതിനെ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കുന്നു. ഭയവും ദേഷ്യവും ഉണർത്തുന്ന ഉള്ളടക്കങ്ങൾ യുക്തിചിന്തയെ താൽക്കാലികമായി നിശ്ചലമാക്കി ഉടനടി പ്രതികരണങ്ങൾക്കും ഷെയറിംഗിനും പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ അപവാദം ഒരു വിവരമല്ല, മറിച്ച് ഒരു മാനസിക ഉത്തേജകമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ആഗോളതലത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട ഈ പ്രവണത ഇന്ത്യയിൽ എത്തിയപ്പോൾ അത് മതരാഷ്ട്രീയ ധ്രുവീകരണവുമായി ചേരുകയും കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാവുകയും ചെയ്യുന്നു. 2025–2026 കാലഘട്ടത്തിൽ ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ് ഉപയോഗിച്ചുള്ള ഡീപ്ഫേക്ക് സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വ്യാപനം ഈ പ്രശ്നത്തെ കൂടുതൽ ഗുരുതരമാക്കി. രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കൾ പറയാത്ത കാര്യങ്ങൾ പറഞ്ഞതായും സംഭവിക്കാത്ത സംഭവങ്ങൾ നടന്നതായും കാണിക്കുന്ന വീഡിയോകൾ സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ വൈറലാകുന്നത് സാധാരണമായി. ഇത്തരം ഉള്ളടക്കങ്ങൾ ജനാധിപത്യ പ്രക്രിയകളെ തന്നെ ബാധിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളതാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലെ പൊതുഭാവനയെ സ്വാധീനിക്കുന്നതിലും സാമൂഹിക സംഘർഷങ്ങൾ വളർത്തുന്നതിലും ഇവ നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നു.
ഇന്ത്യൻ സാമൂഹിക സാഹചര്യത്തിൽ അപവാദ വ്യവസായം ഏറ്റവും ശക്തമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത് മതപരവും ജാതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തിരിച്ചറിയലുകളുടെ ചുറ്റുപാടിലാണ്. ‘അപരവൽക്കരണം’എന്ന സാമൂഹിക പ്രക്രിയയിലൂടെ ചില സമൂഹങ്ങളെ സംശയത്തിന്റെ നിഴലിൽ നിർത്തുകയും അവരെ മറ്റൊരാൾ
എന്ന നിലയിൽ ചിത്രീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മുസ്ലിം സമുദായത്തെ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള വിവിധ നറേറ്റീവുകൾ, ദളിത് സമൂഹത്തെ കുറിച്ചുള്ള തെറ്റായ കണക്കുകളും ആരോപണങ്ങളും, ക്രിസ്ത്യൻആദിവാസി സമൂഹങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഗൂഢാലോചനാ കഥകളും ഇതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇത്തരം അപവാദങ്ങൾ കേവലം ആശയപരമായ ആക്രമണങ്ങളല്ല; അവ സാമ്പത്തിക ബഹിഷ്കരണത്തിനും സാമൂഹിക ഒറ്റപ്പെടുത്തലിനും ചിലപ്പോഴൊക്കെ ശാരീരിക അക്രമത്തിനും വഴിയൊരുക്കുന്നു.
മനഃശാസ്ത്രപരമായി ഇത് ഭീതിയും അരക്ഷിതാവസ്ഥയും വളർത്തുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണ്. ഒരു സമൂഹത്തെ സ്ഥിരമായി നെഗറ്റീവ് രീതിയിൽ ചിത്രീകരിക്കുമ്പോൾ, ആ സമൂഹത്തിലെ അംഗങ്ങൾ ആത്മവിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെടുകയും പൊതുസമൂഹത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. അതേസമയം, ഭൂരിപക്ഷ സമൂഹത്തിൽ അവരെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയവും വിരോധവും വർധിക്കുന്നു. ഈ പ്രക്രിയ സമൂഹത്തിലെ പരസ്പര വിശ്വാസത്തെ തകർക്കുകയും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിത്തറയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
കേരളത്തിന്റെ സാഹചര്യത്തിൽ, ഉയർന്ന സാക്ഷരതയും സാമൂഹിക പുരോഗതിയും ഉണ്ടായിട്ടും അപവാദ വ്യവസായത്തിന്റെ സ്വാധീനം വ്യക്തമായി കാണാം. സിനിമാരംഗം, സാംസ്കാരിക മേഖല, മതപരമായ ഇടങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളിലൂടെ പ്രചരിക്കുന്ന അഭ്യൂഹങ്ങൾ വേഗത്തിൽ പൊതുചർച്ചകളായി മാറുന്നു. സിനിമകളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള വിവാദങ്ങൾ, താരങ്ങളുടെ വ്യക്തിജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അനാവശ്യ ഇടപെടലുകൾ, മതപരമായ ആചാരങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള തെറ്റായ പ്രചാരണങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിന്റെ ഭാഗമാണ്. ചിലപ്പോൾ സിനിമകൾ തന്നെയുംmisinformation packaged as entertainment േ(വിനോദത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ) എന്ന രീതിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുകയും സമൂഹത്തിൽ നിലവിലുള്ള സ്റ്റീരിയോടൈപ്പുകളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഡീപ്ഫേക്ക് സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വളർച്ച ഈ പ്രശ്നത്തെ പുതിയ തലത്തിലേക്ക് ഉയർത്തിയിരിക്കുന്നു. ദൃശ്യങ്ങളിലെ യാഥാർത്ഥ്യസാദൃശ്യം മനുഷ്യരുടെseeing is എന്ന അടിസ്ഥാന വിശ്വാസത്തെ തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. ഇതിലൂടെ liar’s dividend (കള്ളം പറയുന്നവന്റെ ലാഭം) എന്നത് സത്യാനന്തര (Post-truth) കാലത്തെയും ഡീപ്ഫേക്കുകളുടെയും (Deepfakes) പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഉയർന്നുവന്ന വിനാശകരമായ ഒരു പ്രതിഭാസമാണ് )എന്ന പ്രതിഭാസം രൂപപ്പെടുന്നു.യഥാർത്ഥ സംഭവങ്ങൾ പോലും വ്യാജമാണെന്ന് സംശയിക്കപ്പെടുന്ന അവസ്ഥ. തൽഫലമായി, സമൂഹം ഒരു epistemic crisis (അറിവിന്റെ പ്രതിസന്ധി’ എന്നത് സത്യാനന്തര കാലഘട്ടം നേരിടുന്ന ഏറ്റവും ഗുരുതരമായ സാമൂഹിക പ്രശ്നമാണ്. ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ, എന്താണ് സത്യമെന്നും എന്താണ് നുണയെന്നും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാത്തവിധം വിവരങ്ങളുടെ ലോകം തകിടം മറിയുന്ന അവസ്ഥയാണിത്.)ലേക്ക് നീങ്ങുന്നു; സത്യം എന്താണെന്ന് തന്നെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥ.
സാമൂഹിക ശാസ്ത്രപരമായി, അപവാദ വ്യവസായം ഒരു അധികാര ഉപകരണമാണ്. രാഷ്ട്രീയ, സാമ്പത്തിക, സാംസ്കാരിക ശക്തികൾ അവരുടെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടാൻ ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നു. സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളുടെ അൽഗോരിതങ്ങൾ ഈ പ്രക്രിയയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, പാരമ്പര്യ മാധ്യമങ്ങൾ പലപ്പോഴും അതിനെ പിന്തുടരുന്ന നിലയിലേക്കാണ് നീങ്ങുന്നത്. ഫാക്ട്ചെക്കിംഗ് സംവിധാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടും, ഒരു നുണ പടരുന്ന വേഗതയിൽ സത്യത്തിന് എത്താൻ കഴിയുന്നില്ല എന്നതാണ് യാഥാർത്ഥ്യം.
ഈ പ്രതിഭാസത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഗുരുതരമായ ഫലമാണ് സമൂഹത്തിലെ വിശ്വാസത്തിന്റെ ക്ഷയം. വ്യക്തികൾ തമ്മിലുള്ള വിശ്വാസം മാത്രമല്ല, സ്ഥാപനങ്ങളോടുള്ള വിശ്വാസവും ദുർബലമാകുന്നു. ഇത് ജനാധിപത്യത്തെ തന്നെ അപകടത്തിലാക്കുന്ന ഘടകമാണ്. പാർശ്വവൽക്കൃത വിഭാഗങ്ങൾക്കാണ് ഇതിന്റെ ആഘാതം ഏറ്റവും കൂടുതലായി അനുഭവപ്പെടുന്നത്; കാരണം അവർക്കുള്ള പ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങൾ കുറവാണ്, ശബ്ദം ദുർബലമാണ്.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ പ്രതിരോധ മാർഗങ്ങൾ ബഹുമുഖമായിരിക്കണം. മീഡിയ ലിറ്ററസി, വിമർശനാത്മക ചിന്താശേഷി, ഫാക്ട്ചെക്കിംഗ് സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ വ്യക്തിപരമായ തലത്തിൽ സഹായകരമാണ്. എന്നാൽ അതിനപ്പുറം സോഷ്യൽ മീഡിയ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളുടെ ഉത്തരവാദിത്തപരമായ നിയന്ത്രണം, ശക്തമായ നിയമപരമായ ഇടപെടലുകൾ, രാഷ്ട്രീയസാമൂഹിക നേതാക്കളുടെ ധാർമിക ഉത്തരവാദിത്തം എന്നിവ അനിവാര്യമാണ്. അതിലുപരി, സത്യത്തോടുള്ള സാമൂഹിക പ്രതിബദ്ധതയും പരസ്പര വിശ്വാസത്തെ പുനർനിർമ്മിക്കാനുള്ള ശ്രമവുമാണ് ഈ പ്രശ്നത്തിന് ദീർഘകാല പരിഹാരം നൽകുക.
അപവാദ വ്യവസായം ഒരു സാങ്കേതിക പ്രശ്നമല്ല; അത് മനുഷ്യ മനസ്സിന്റെയും സാമൂഹിക ഘടനകളുടെയും കൂട്ടുകെട്ടാണ്. അതിനെ ചെറുക്കാൻ സാങ്കേതിക പരിഹാരങ്ങൾ മാത്രം മതിയാകില്ല; യുക്തി, നൈതികത, സാമൂഹിക ബോധം എന്നിവ ചേർന്ന ഒരു സമഗ്ര സമീപനം ആവശ്യമാണ്. സത്യത്തെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ശ്രമം തന്നെ ഇന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്.
ഡിജിറ്റൽ ജിമ്മോക്രാസി’ (Digital Gimmocracy) എന്നത് സത്യാനന്തര കാലഘട്ടത്തിലെ ജനാധിപത്യം നേരിടുന്ന ഒരു വലിയ വെല്ലുവിളിയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന പദമാണ്. ‘ഡിജിറ്റൽ’, ‘ഗിമ്മിക്’ (Gimmick തന്ത്രം), ‘ഡെമോക്രസി’ (Democracy) എന്നീ പദങ്ങൾ ചേർന്നാണ് ഇത് രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.
