മനുഷ്യരെ വലിച്ചു വളഞ്ഞ നട്ടെല്ലുകൾ

കൊൽക്കത്തയിൽ പ്രതാപം കുടിയൊഴിഞ്ഞു പോയിട്ട് കാലം ഏറെയായി. അവശേഷിക്കുന്നത് ചുമടുകളാണ്. ചിലത് ഇരുമ്പിൽ. ചിലത് നട്ടെല്ലിൽ.
ആ നട്ടെല്ലിലെ ചുമടാണ് ഇപ്പോഴും തെരുവുകളിൽ നടക്കുന്നത്.
പൊടി നിറഞ്ഞ റോഡുകളിലൂടെ നഗ്നപാദരായി അവർ. തോളിൽ ഇരുമ്പിന്റെ ദണ്ഡ്. ദണ്ഡിന്റെ രണ്ടറ്റത്തും ജീവിതങ്ങൾ. കുടപിടിക്കാൻ പോലും ആളില്ലാത്ത ജീവിതങ്ങൾ. റിക്ഷയുടെ ചക്രം ഇടറുമ്പോൾ നടുവ് ഒന്നുകൂടി പിടയുന്നത് ആരും കാണുന്നില്ല. കാണാൻ സമയമില്ല. എല്ലാവർക്കും എത്തിച്ചേരാനുള്ള ഇടങ്ങളുണ്ട്.
രാത്രിയാകുമ്പോൾ അതേ ആളുകൾ തന്നെ പാലത്തിന്റെ ചുവട്ടിലേക്ക് മടങ്ങും. അവിടെയാണ് അവർ പാർക്കുന്നത്. ഒരു പ്ലാസ്റ്റിക് ഷീറ്റിന്റെ ചുവട്ടിൽ. നഗരം ഉറങ്ങുമ്പോൾ നഗരത്തെ ചുമന്നവർ പായയിൽ ഉറങ്ങും. രാവിലെ വീണ്ടും എഴുന്നേൽക്കും. വീണ്ടും ചുമക്കും.

കൊൽക്കത്ത ഇപ്പോഴും ഓടുന്നുണ്ട്. പക്ഷേ ഓടിക്കുന്നത് എഞ്ചിനല്ല. മനുഷ്യരുടെ നടുവും തീരാത്ത പ്രതീക്ഷയുമാണ്.

സന്തോഷത്തിന്റെ നഗരമെന്ന് അർത്ഥമുള്ള ‘ദി സിറ്റി ഓഫ് ജോയ്’ എന്ന പേര് തന്നെ കാലം ആ മനുഷ്യർക്ക് മേൽ എറിഞ്ഞുകൊടുത്ത വലിയൊരു കറുത്ത പരിഹാസമായി തോന്നാം. ഡൊമിനിക് ലാപിയറുടെ ‘ദി സിറ്റി ഓഫ് ജോയ്’ (The City of Joy) എന്ന പുസ്തകം വായനക്കാരന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് തുറന്നുപിടിക്കുന്നതും വിധി ബാധിച്ച ആ മനുഷ്യരുടെ ചോരയിറ്റുന്ന ആത്മാവിനെയാണ്.

ഒരുകാലത്ത് കൊൽക്കത്ത എന്നാൽ വിക്ടോറിയ മെമ്മോറിയലിന്റെ തണുത്ത വെണ്ണക്കല്ലുകളിൽ അഹങ്കാരം കൊത്തിവെച്ച ഒരു രാജകീയ മന്ദിരമായിരുന്നു. ഹൂഗ്ലി നദിയിൽ നിന്നടിച്ച കാറ്റിലും പ്രഭുക്കന്മാരുടെ പഴയ പടിപ്പുരകളിലും ചായക്കോപ്പുകൾക്ക് ചുറ്റുമിരുന്ന് സാഹിത്യവും വിപ്ലവവും തർക്കിച്ചിരുന്ന സദസ്സുകളിലും ആ മഹാനഗരത്തിന്റെ നെഞ്ചിടിപ്പ് തങ്ങിനിന്നിരുന്നു. എന്നാൽ കാലം അതിന്റെ ക്രൂരമായ വിരലുകളാൽ ആ ചിത്രങ്ങളെയെല്ലാം എത്ര വേഗത്തിലാണ് മായ്ചുകളഞ്ഞത്! ബ്രിട്ടീഷ് കിരീടത്തിലെ ആ തിളങ്ങുന്ന രത്നം ഒടുവിൽ പട്ടിണിയുടെയും കുഷ്ഠരോഗങ്ങളുടെയും ചേരികളിലേക്ക് വീണുടഞ്ഞുപോയി.

‘ആനന്ദനഗർ’ എന്ന അഴുക്കുചാലുകൾ നിറഞ്ഞ ചേരിപ്രദേശത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ലാപിയർ ഈ കാവ്യാത്മകമായ ദുരന്തം വരച്ചുവെച്ചിരിക്കുന്നത്. അവിടെ മനുഷ്യർ ജീവിക്കുകയല്ല, മറിച്ച് ഓരോ നിമിഷവും മരണത്തിന്റെ തണുത്ത കൈകളിൽ നിന്ന് ആയുസ്സ് ഇരന്നുവാങ്ങി പൊരുതുകയാണ്. നഗ്നപാദരായി, നടുവൊടിഞ്ഞ്, സ്വന്തം ശരീരത്തിലെ അവസാന തുള്ളി ചോരയും വിയർപ്പാക്കി മാറ്റി മനുഷ്യരെയും പേറി പാതകളിൽ ഓടുന്ന റിക്ഷാക്കാരുടെ കഥ നിങ്ങളെ ഉറക്കത്തിൽ നിന്നുപോലും ഞെട്ടിയുണർത്തും. ചളിവെള്ളം കെട്ടിനിൽക്കുന്ന, ഈച്ചകൾ ആർത്തുവിളിക്കുന്ന ഇടുങ്ങിയ വഴികളിലൂടെ, ഒരു തുള്ളി കുടിവെള്ളത്തിനായി മണിക്കൂറുകളോളം ക്യൂ നിൽക്കുന്ന സ്ത്രീകളെയും തുറന്ന അഴുക്കുചാലുകൾക്കരികിൽ ഒരല്പം ആകാശത്തിന് വേണ്ടി കൊതിക്കുന്ന കുഞ്ഞുങ്ങളെയും കാണുമ്പോൾ ശ്വാസം മുട്ടിപ്പോകും.

എന്നാൽ, ആ ഇരുണ്ട ആകാശത്തിനടിയിലും ഡൊമിനിക് ലാപിയർ തിരഞ്ഞത് പൊട്ടിപ്പോകാത്ത ചില അദൃശ്യമായ മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ തിളക്കമാണ്. സ്വന്തം ശരീരത്തിലെ മാംസം അഴുകി വീഴുമ്പോഴും ഉടുതുണിക്ക് മറുതുണിയില്ലാതെ കിടക്കുമ്പോഴും വയറ്റിലെ കത്തുന്ന വിശപ്പിനിടയിലും അയൽക്കാരന് തന്റെ പക്കലുള്ള അവസാന റൊട്ടിപ്പീസും പങ്കുവെക്കാൻ കാണിക്കുന്ന ആ മഹാമനസ്കതയിലാണ് കൊൽക്കത്ത എന്ന നഗരത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ആത്മാവ് കുടികൊള്ളുന്നത്. പൊട്ടിപ്പൊളിഞ്ഞ കുടിലുകളിൽ, മരണത്തെ തൊട്ടടുത്തു നിർത്തിക്കൊണ്ടും അവർ പരസ്പരം പുഞ്ചിരിക്കുന്നു; അതാണ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ അത്ഭുതം.

നഷ്ടപ്പെട്ട കൊൽക്കത്തയെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർത്തുവെക്കലുകൾ ഒരുതരം ഭ്രാന്തമായ സങ്കടമാണ് നെഞ്ചിലേക്ക് പടർത്തുന്നത്. രബീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറിന്റെ ഗീതാഞ്ജലി ആകാശങ്ങളിൽ മുഴങ്ങിയിരുന്ന, സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസിന്റെ വിപ്ലവീര്യം തെരുവുകളിൽ പടർന്നുപിടിച്ച, സത്യജിത് റായിയുടെ ചലച്ചിത്ര സൗന്ദര്യം ലോകത്തെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തിയ ആ പഴയ കൊൽക്കത്തൻ പ്രൗഢിയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ, ലാപിയറുടെ പുസ്തകം നമ്മോട് പറയുന്നത് ആത്മാഭിമാനമുള്ള അതിജീവനത്തിന്റെ പച്ചയായ കഥയാണ്. പണിതീരാത്ത പാലങ്ങളുടെ തണലിലും, തകർന്നുവീഴാറായ മരപ്പണി ജാലകങ്ങൾക്കപ്പുറത്തും ഇപ്പോഴും ആ പഴയ കാറ്റ് വീശുന്നുണ്ടാകാം; പക്ഷേ അതിൽ ഇപ്പോൾ തിങ്ങിനിൽക്കുന്നത് അനാഥത്വത്തിന്റെ മണമാണ്.

മരണത്തോടടുക്കുന്ന ഒരു രോഗിയെപ്പോലെ ആ നഗരം സാവധാനം ശ്വാസമെടുക്കുന്നു. തങ്ങളുടെ കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് കൊടുക്കാൻ ഒരു തുള്ളി പാലില്ലാതെ വിതുമ്പുന്ന ഒരമ്മയുടെ കണ്ണീരിൽ, രോഗിയായ അച്ഛന് മരുന്നു വാങ്ങാൻ സ്വന്തം രക്തം വിൽക്കുന്ന ഒരു മകന്റെ നിരാശയിൽ, വയസ്സുകാലത്ത് തെരുവിൽ തള്ളപ്പെടുന്ന മനുഷ്യരുടെ ഏകാന്തതയിൽ എല്ലാം ഈ പുസ്തകം നമ്മെ കൂട്ടിയിരുത്തി കരയിപ്പിക്കും. കടലാസുകളിൽ അച്ചടിച്ച വരികളല്ല അവ, മാംസവും രക്തവുമുള്ള മനുഷ്യരുടെ ഉള്ളുപൊള്ളിക്കുന്ന വിലാപങ്ങളാണ്.

പോളിഷ് പോളണ്ടിൽ നിന്നെത്തിയ ഫാദർ പോൾ ലാംബേർട്ട് എന്ന പാവപ്പെട്ട പുരോഹിതന്റെ കണ്ണുകളിലൂടെ ലാപിയർ നമ്മെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, ആ സഹാനുഭൂതിയുടെ ആഴം നമ്മെ പൊള്ളിക്കും. മലിനജലത്തിന്റെ നാറ്റവും ചത്ത അഴുക്കുകളും നിറഞ്ഞ ആ ചേരികളിൽ, ദൈവത്തെ തിരഞ്ഞുനടന്ന ആ പുരോഹിതൻ ഒടുവിൽ കണ്ടെത്തിയത്, വിശപ്പടക്കാൻ സ്വന്തം ശരീരത്തിലെ അവസാന ജീവകണം വരെ വിയർപ്പാക്കി മാറ്റുന്ന പാവം മനുഷ്യരിലാണ് ദൈവത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപമെന്നാണ്. സുവിശേഷ പ്രസംഗങ്ങളേക്കാൾ, വിശക്കുന്ന വയറുകൾക്ക് നൽകുന്ന ഒരു കഷണം അപ്പത്തിനാണ് അവിടെ പ്രാർത്ഥനയുടെ ദിവ്യത്വമുണ്ടായിരുന്നത്.

ഹൗറ പാലത്തിന്റെ തണുത്ത ഇരുമ്പ് തൂണുകൾക്ക് താഴെ, ദിനേന ആയിരക്കണക്കിന് പ്രവാസികളും ഗ്രാമീണരുമാണ് തങ്ങളുടെ ഭാഗ്യം പരീക്ഷിക്കാൻ വന്നിറങ്ങുന്നത്. ബംഗാളിന്റെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ വറുതി വന്ന് കന്നുകാലികളും കൃഷിയും നശിക്കുമ്പോൾ, പ്രതീക്ഷയുടെ വെളിച്ചം തേടി ഈ മഹാനഗരത്തിലേക്ക് വണ്ടി കയറുന്നവർ ഒടുവിൽ എത്തിച്ചേരുന്നത് ചേരികളിലെ പ്ലാസ്റ്റിക് ഷീറ്റുകൾക്ക് കീഴിലാണ്. സ്വപ്നങ്ങളുടെ വലിയ കൊട്ടാരങ്ങൾ തീർക്കാൻ വന്നവർ, സ്വന്തം കുടുംബത്തിന് ഒന്നു വയറുനിറയെ ഉണ്ണാൻ വേണ്ടി കൊൽക്കത്തയുടെ കാൽക്കൽ തലചായ്ചു കിടന്നുറങ്ങുന്ന കാഴ്ച ലാപിയർ വിതുമ്പലോടെയാണ് കുറിച്ചിടുന്നത്.

ആനന്ദനഗറിലെ കുഷ്ഠരോഗികളുടെ കോളനിയിലൂടെ കടന്നുപോകുമ്പോൾ വായനക്കാരന്റെ മനസ്സ് പൂർണ്ണമായും തകർന്നുപോകും. സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് മാറ്റിനിർത്തപ്പെട്ട, സ്വന്തം വിരലുകളും അവയവങ്ങളും അഴുകിപ്പോകുന്ന ആ നിർഭാഗ്യവാന്മാർ പരസ്പരം കാട്ടുന്ന സ്നേഹത്തിന് സ്വർഗ്ഗീയമായ ഒരു വിശുദ്ധിയുണ്ട്. വേർതിരിവുകളുടെ ലോകത്ത് നിന്ന് മാറ്റിനിർത്തപ്പെടുമ്പോഴും, സ്വന്തം സങ്കടങ്ങൾക്കിടയിലും മറ്റൊരാളുടെ വേദനയിൽ പങ്കുചേരാൻ അവർ കാണിക്കുന്ന ആ വലിയ മനസ്സ് നമ്മെ നാണിപ്പിക്കും. മരണം എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും കതകിൽ മുട്ടാമെന്നിരിക്കെ, അവർ ആഘോഷിക്കുന്ന ചെറിയ പെരുന്നാളുകളും ദുർഗ്ഗാ പൂജകളും പ്രകാശത്തിന്റെ അപൂർവ്വ നിമിഷങ്ങളാണ്.

ഹാരി പോൾ എന്ന ഫ്രഞ്ച് ഡോക്ടറുടെ അനുഭവങ്ങൾ വായനക്കാരന്റെ ഹൃദയത്തിൽ തൊടുന്ന മറ്റൊരു അധ്യായമാണ്. വികസിത രാജ്യത്തിന്റെ എല്ലാ സുഖസൗകര്യങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഈ നരകതുല്യമായ ചേരിയിലേക്ക് എത്തുന്ന ആ യുവാവ് അനുഭവിക്കുന്ന മാനസിക സംഘർഷങ്ങൾ വിവരണാതീതമാണ്. അടിസ്ഥാന മരുന്നുകളോ ശസ്ത്രക്രിയാ ഉപകരണങ്ങളോ ഇല്ലാതെ, വെറുമൊരു മരപ്പലകയിൽ കിടത്തി മനുഷ്യരുടെ ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ അയാൾ നടത്തുന്ന പോരാട്ടങ്ങൾ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ കണ്ണുനനയിക്കും. മരുന്നില്ലാതെ തന്റെ കൈകളിൽ കിടന്ന് ശ്വാസം നിലയ്ക്കുന്ന കുഞ്ഞുങ്ങളെ നോക്കി അയാൾ കണ്ണീരൊഴുക്കുമ്പോൾ, അത് മനുഷ്യകുലത്തിന്റെ തന്നെ നിസ്സഹായതയായി മാറുന്നു.

കപ്പലുകൾ അടുക്കുന്ന കിഴക്കിന്റെ ആ തുറമുഖം ഒരുകാലത്ത് ലോക വ്യാപാരത്തിന്റെ നാഡിയായിരുന്നു. എന്നാൽ, ആ തുറമുഖത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിലേക്ക് താണുപോയത് ആയിരക്കണക്കിന് തൊഴിലാളികളുടെ ചോരയും നീരുമാണ്. കൊൽക്കത്തയുടെ പെരുമ ഉയർത്തിയ ബംഗാൾ ചണം മില്ലുകളിൽ, തുച്ഛമായ കൂലിക്ക് രാപ്പകലില്ലാതെ പണിചെയ്ത പാവപ്പെട്ട മനുഷ്യരുടെ ജീവിതം എങ്ങുമെത്താതെ പോയ കഥകൾ നഗരത്തിന്റെ പ്രതാപത്തിന്റെ കറുത്ത ഏടുകളാണ്. യന്ത്രങ്ങളുടെ വിറയലിൽ തങ്ങളുടെ യൗവ്വനം ഹോമിച്ച ആ മനുഷ്യർ, ഒടുവിൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട പഴയ യന്ത്രഭാഗങ്ങളെപ്പോലെ തെരുവുകളിലേക്ക് തള്ളപ്പെട്ടു.

ചേരിയിലെ കുട്ടികളുടെ ചെറുചിരികളാണ് ഈ വലിയ സങ്കടക്കടലിലും ലാപിയർ നമുക്ക് കാണിച്ചുതരുന്ന അപൂർവ്വമായ ആശ്വാസം. നാളെയെക്കുറിച്ചുള്ള ഉത്കണ്ഠകളില്ലാതെ, ചളിനിറഞ്ഞ കുഴികളിൽ കടലാസുതോണികൾ ഒഴുക്കുന്ന ആ കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ കണ്ണുകളിൽ നഗരത്തിന്റെ ഭാവി പ്രതീക്ഷകൾ തിളങ്ങുന്നുണ്ട്. തങ്ങൾക്ക് ചുറ്റുമുള്ള നരകം അവർ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല; ഒരു മിഠായിപ്പൊതിയിൽ, അല്ലെങ്കിൽ പഴകിയ ഒരു പന്തിനു പിന്നാലെ ഓടുമ്പോൾ അവർ കണ്ടെത്തുന്ന ആനന്ദം ലാപിയറുടെ തൂലികയിൽ കവിതയായി മാറുന്നു. അതെ, ദുരന്തങ്ങൾക്കിടയിലും പൂത്തുലയുന്ന ആ കുഞ്ഞുചിരികളാണ് ‘ആനന്ദനഗറിന്’ ജീവൻ നൽകുന്നത്.

പഴയ രാജകീയ പ്രൗഢിയുള്ള കൊൽക്കത്തൻ ബംഗ്ലാവുകളുടെ തകർന്ന ചുവരുകളിൽ പടർന്നുപിടിച്ച പായലുകൾ ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ നാശത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളാണ്. വലിയ തോരണങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷ് പ്രഭുക്കന്മാരുടെ വിരുന്നുകളും നടന്ന ആ വലിയ ഹാളുകളിൽ ഇന്ന് കാവൽ നിൽക്കുന്നത് ഏകാന്തതയും ചിലന്തിവലകളും മാത്രമാണ്. പ്രതാപത്തിന്റെ കൊടുമുടിയിൽ നിന്ന് ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിലേക്ക് പതിച്ച ഒരു നഗരത്തിന്റെ ഈ പതനം, കാലം മനുഷ്യന് നൽകുന്ന വലിയൊരു മുന്നറിയിപ്പ് കൂടിയാണ്.

പക്ഷേ, ഈ മുഴുവൻ ദുരന്തങ്ങൾക്കും മീതെ ആകാശത്തോളം ഉയർന്നുനിൽക്കുന്നത് ആ മനുഷ്യരുടെ അതിജീവന തൃഷ്ണയാണ്. എത്ര വലിയ കൊടുങ്കാറ്റുകൾ അടിച്ചു വീശിയാലും, എത്ര വലിയ പട്ടിണി തങ്ങളെ തളർത്തിയാലും, പിറ്റേന്ന് പ്രഭാതത്തിൽ വീണ്ടും തെരുവുകളിലേക്ക് ഇറങ്ങാൻ അവരെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ഏതോ ഒരു അദൃശ്യശക്തിയുണ്ട്. വിധിക്ക് മുന്നിൽ മുട്ടുമടക്കാൻ തയ്യാറാകാത്ത ആ പാവം മനുഷ്യരുടെ ആത്മാഭിമാനമാണ് ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ നട്ടെല്ല്. മരണത്തിന്റെ നിഴലിൽ നിൽക്കുമ്പോഴും അവർ ജീവിതത്തെ പ്രണയിക്കുന്നു.

ഡൊമിനിക് ലാപിയർ എന്ന എഴുത്തുകാരൻ വെറുമൊരു കഥ പറയുകയല്ല ഇവിടെ ചെയ്യുന്നത്, മറിച്ച് കൊൽക്കത്തയുടെ ആത്മാവിലേക്ക് തന്റെ ഹൃദയം തുറന്നുവെക്കുകയാണ്. ചേരിയിലെ ഓരോ മനുഷ്യന്റെയും സങ്കടം സ്വന്തം സങ്കടമായി ഏറ്റെടുത്തുകൊണ്ടാണ് അയാൾ ഈ ഗ്രന്ഥം രചിച്ചിരിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ ഓരോ താളും മറിക്കുമ്പോൾ നമ്മൾ കേൾക്കുന്നത് അച്ചടിച്ച വരികളല്ല, മറിച്ച് മനുഷ്യത്വത്തിന്റെ നെഞ്ചുപിടയ്ക്കുന്ന മനോഹരമായ ഒരു സംഗീതമാണ്.

നഗരങ്ങൾ വാർദ്ധക്യം ബാധിച്ച് മരിക്കുമെങ്കിലും, അവയുടെ ആത്മാവ് മനുഷ്യരുടെ നെഞ്ചിലെ വറ്റാത്ത സ്നേഹമായി എന്നും അവശേഷിക്കും എന്ന് ഈ പുസ്തകം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ സന്തോഷം വിളയുന്ന ആനന്ദത്തിന്റെ ഒരു സ്വർഗ്ഗരാജ്യമല്ല അത്; മറിച്ച്, കണ്ണീരിന്റെ കടലിന് നടുവിൽ നിന്ന് ഒരു തുള്ളി വെളിച്ചത്തിനായി ആകാശത്തേക്ക് കൈകളുയർത്തുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ നിശബ്ദമായ പ്രാർത്ഥനയാണ് ‘ദി സിറ്റി ഓഫ് ജോയ്’.

നഷ്ടബോധത്തിന്റെ വിറങ്ങലിച്ച കറുപ്പിൽ പൊതിഞ്ഞ, എന്നാൽ ആഴത്തിലുള്ള മനുഷ്യസ്നേഹത്തിന്റെ വെളിച്ചം വറ്റാത്ത ഈ മഹത്കൃതി, കൊൽക്കത്ത എന്ന ആത്മാവുള്ള മഹാനഗരത്തിനുള്ള ഒരു വിലാപകാവ്യമായി വായനക്കാരുടെ മനസ്സിൽ എക്കാലവും ഒരു നീറ്റലായി നിലനിൽക്കും.